Communicatie vergt meer dan reageren

Communicatie vergt meer dan reageren

Wilmer Smook Communicatie

De persconferenties van premier Rutte zijn terecht veelgeprezen: puike dossierkennis, welgekozen bewoordingen, een goede mix van ratio en empathie, duidelijke boodschappen. Kortom, er staat iemand die je kunt vertrouwen. Zijn communicatie is op tal van platformen geanalyseerd, zoals bij Adformatie. En toch laat de overheidscommunicatie over covid-19 en wat daaromheen speelt op een belangrijk punt sterk te wensen over. Dat komt doordat Rutte communiceert zoals hij regeert: inspelend op wat er gebeurt, niet op wat komen gaat.

‘Wij met z’n allen’

Nadat de coronacrisis begin maart duidelijk is geworden, spreekt de minister-president enkele maanden lang het land geregeld toe (ze zijn hier allemaal nog eens te bekijken). In juni is de ernst duidelijk afgenomen en daalt ook het aantal persconferenties.

In juli is er niet een. In augustus lijkt het aantal besmettingen weer de verkeerde kant op te gaan, en is er opnieuw een ingelaste persconferentie. Steeds gaat het over de actuele situatie en hoe ‘wij met z’n allen’ daarop moeten reageren. Eén keer, op 16 maart, heeft Rutte zich laten verleiden tot iets van een strategie: het opbouwen van groepsimmuniteit. Dat is slecht doordacht gebleken, en het achtervolgt hem nog altijd.
Gelijkenis tussen trend duurzaamheid en slavernijverleden
Een strategie gericht op 'herd immunity': haalbaar of niet?

Bron: Tkarcher op Wikimedia Commons

Gedragsaanpassing

Wat de overheid van ons wil in deze tijd is bepaald gedrag, en wel gedrag dat afwijkt van wat we gewend zijn. Iedereen die weleens een handboek communicatie heeft ingekeken weet dat zoiets verduiveld lastig is. Kennis overdragen is al moeilijk genoeg, mensen de juiste houding bijbrengen is hogeschoolwerk, maar voor gedragsaanpassing moet je echt alles uit de kast halen. Daar is indringende, glasheldere en zoveel mogelijk proactieve communicatie voor nodig. En dat ontbreekt, zelfs als het gaat om de genomen maatregelen.

Herinnering aan het gevaar

In de meeste landen lopen mensen gewoon met mondkapjes op. Ook daar weten ze niet of dat medisch gezien nu wel zo noodzakelijk is, maar het is als heldere regel ingevoerd. Ook al is de effectiviteit op de verspreiding van het virus niet bewezen, de mondkapjes zorgen voor urgentie in de hoofden van mensen, omdat ze voortdurend worden herinnerd aan het gevaar. En ze weerhouden een deel van het publiek van het opzoeken van drukke plekken, gewoon omdat het gedoe is. Het is een vorm van communicatie die gedrag beïnvloedt. En dat was best te voorzien geweest.
Cancel culture en slavernijverleden
Creatieve mondmaskers verschijnen in allerlei vormen en maten, en geven de situatie een luchtige indruk. Desondanks zorgt een verplichting van het dragen van een mondkapje wel voor urgentie in de hoofden van mensen.

Ministerie van De Jonge

Hetzelfde diffuse beeld zien we bij het testen: het is vrijblijvend, zelfs als je uit een gebied met veel besmettingen komt. De Tweede Kamer is nodig om de toezegging te krijgen dat testcapaciteit op orde zal komen, maar als het zover is blijken de GGD’s niet paraat. Het gaat al mis bij de communicatie tussen het ministerie van bewindsman De Jonge en de organisaties, laat staan dat de bevolking er klaar voor is. Dat is overigens niet de enige keer dat de professionele communicatie van het ministerie te wensen overlaat. En De Jonge maakt het zelf allemaal nog erger.

Bestraffend en alarmerend

Hoewel we inmiddels twee nieuwe persconferenties hebben gehad, waarbij de bevolking nogal bestraffend en op alarmerende toon is toegesproken, zit een groot deel van de samenleving in onzekerheid. Menige docent vreest het nieuwe schooljaar, een gevolg van veel onduidelijkheid. Hoe gaat de zorg een nieuwe golf van ziekenhuisopnames opvangen? Welke reddingsoperaties voor ondernemers zitten er nog in het vat? Hoe gaat Nederland inspelen op de economische hervormingen die er, al of niet versneld door corona, aan zitten te komen? Het kan best dat de overheid daar enorm over nadenkt, maar we horen of lezen er niets over.

Ons gezonde verstand

De regering lijkt steeds weer een beroep te willen doen op ons ‘gezonde verstand’. Maar het is al lang en breed aangetoond dat mensen daar tijdens een crisis niet in ruime mate over beschikken. Mensen willen dan leiding, een duidelijke koers, een heldere visie, maatregelen die eenvoudig en algemeen geldend zijn. Als dat ontbreekt, zoeken steeds meer mensen hun eigen weg. Dat zien we nu al gebeuren.
Het is dus hoog tijd voor kwalitatieve, ingrijpende communicatie. Dat is absoluut noodzakelijk om draagvlak te creëren voor op handen zijnde moeilijke beslissingen, waarover niet iedereen meteen staat te juichen. Winston Churchill beloofde zijn volk aan het begin van WOII bloed, zwoegen, zweet en tranen. Omdat daar een leider stond die een koers uitzette, accepteerden mensen dat. Ook onze premier moet nu de doornige en kronkelige koers voor de komende twaalf maanden aangeven. Die moet je dan wel hebben, natuurlijk.
Volg ons op social
 
Over de auteur

Dick van der Meer

Twitter

Als journalist bij de Haagsche Courant heeft Dick van der Meer 25 jaar de stad Den Haag en ommelanden verkend. Het organiseren van journalistiek werk en het operen in een complexe nieuwsomgeving zijn hem als lid van de hoofdredactie van de HC en later van het AD zeer vertrouwd geworden. Hij is iemand die zelf graag schrijft, maar ook ervoor zorgt dat de journalistieke en organisatorische processen goed lopen. Op basis van verwondering en het stellen van de juiste vragen wil hij bovendien de creativiteit in anderen en in zichzelf opwekken.